Krapar & Kini

Hmayil: Part 1
Հմայիլ. բաժին Ա

*Աղօթք իւրաք­անչ­իւր անձին հաւ­ատ­ացելոյ ՚ի Քրիս­տոս: Արար­եալ տեառն Ներսիսի1 Հայոց Կաթողի­կոսի:

*Prayer for every person believing in Christ. Made by the lord Nersēs,1 Cathol­icos of Arme­nians.

ՀԱՒԱՏՈՎ ԽՈՍ­տով­անիմ և երկիր պագ­անեմ քեզ Հայր և Որդի և սուրբ Հոգի անեղ և ան­մահ բընութիւն. արարիչ հրեշ­տակաց և մարդ­կան և ամեն­այն եղելոց. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

With faith I confess and worship you, Father and Son and Holy Spirit, uncreated and immortal nature, creator of angels and mankind and all things. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Հաւատով խոս­տով­անիմ և երկիր պագ­անեմ քեզ՝ անբաժ­անելի լոյս միաս­նական սուրբ երրորդ­ու­թիւն և մի՛ աստ­ուած­ու­թիւն արարիչ լուսոյ և հալ­ածիչ խաւարի. հալ­ածեա՛ ՚ի հոգւոյ իմմէ զխաւար մեղաց և ան­գիտ­ու­թեան. և լուս­աւորեա՛ զմիտս իմ ՚ի ժամուս յայս­միկ աղօթել քեզ ՚ի հաճոյս՝ և ըն­դունիլ ՚ի քէն զխն­դրուածս իմ. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:2

With faith I confess and worship you, indivisible light, unified Holy Trinity and one Godhead, creator of light and banisher of darkness, banish from my soul the darkness of sins and ignorance, and illuminate my mind at this hour to pray to you pleasingly, and to receive from you my requests. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.2

*Հայր երկ­նաւոր աստ­ուած ճշ­մար­իտ, որ առաք­եցեր զորդիդ քո սիր­ելի ՚ի խնդիր մոլոր­եալ ոչ­խարին, մեղայ յեր­կինս և առաջի քո. ըն­կա՛լ զիս որպէս զանառակ որդին՝ և զգեցո՛ ինձ զպատ­մուճանն զառ­աջին զոր մեր­կացայ մեղօթ. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Heavenly Father, true God, who sent forth your beloved Son in search of the sheep that strayed, I have sinned against heaven and before you. Receive me like the prodigal son, and clothe me in the original cloak, of which I was disrobed by sin. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Որդի աստ­ուծ­ոյ աստուած ճշ­մար­իտ՝ որ խոն­արհ­եցար ՚ի հայր­ական ծոցոյ՝ և առեր մար­մին ՚ի սրբոյ կուսէն մարի­ամայ վասն մերոյ փրկ­ու­թեան խաչ­եցար և թաղ­եցար և յար­երար ՚ի մեռ­ելոց՝ և համ­բար­ձար փառօք առ հայր՝ մեղայ յեր­կինս և առաջի քո. յիշեա՛ զիս որպէս զաւ­ազ­ակն յոր­ժամ գաս արքայ­ու­թեամբ քով. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Son of God, true God, who humbly descended from the fatherly bosom, and took flesh from the holy Virgin Mary for our salvation, who was crucified and buried and rose from the dead, and who ascended with glory to the Father, I have sinned against heaven and before you. Remember me like the [penitent] thief, when you come with your kingdom. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Հոգի աստ­ուծ­ոյ աստուած ճշ­մար­իտ՝ որ իջեր ՚ի յոր­դանան և ՚ի վեր­նա­տունն. և լուս­աւոր­եցեր զիս մկրտ­ու­թեամբ սուրբ աւազ­անին. մեղայ յեր­կինս և առաջի քո. մաք­րեա՛ զիս վերս­տին աստ­ուած­ային հրով քո՝ որպէս հրեղէն լեզ­ուօք սուրբ զառ­աք­եալսն. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Spirit of God, true God, who came down upon the Jordan and into the Upper Room, and who illuminated me through baptism of the holy Font, I have sinned against heaven and before you. Cleanse me again with your divine fire, like the fiery tongues [cleansed] the holy Apostles. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Անեղ բնու­թիւն մեղայ քեզ՝ մտօք իմովք՝ հոգ­ւով և մարմ­նով իմով. մի՛ յիշեր զմեղս իմ զառ­աջինս՝ վասն անւանդ քում սրբոյ. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Uncreated nature, I have sinned against you with my mind, soul and body. Do not remember my prior sins, for the sake of your holy name. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Տեսօղ ամեն­այնի մեղայ քեզ՝ խոր­հրդով բանիւ և գոր­ծով. ջընջեա՛ զձեռն­ագիր յան­ցանաց իմոց՝ և գրեա՛ զանուն իմ ՚ի դպր­ու­թեան կենաց. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Seer of all, I have sinned against you in thought, and word and deed. Erase the record of my transgressions, and write my name in the book of life. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Քննօղ գաղ­տնեաց մեղայ քեզ՝ կամայ և ակամայ՝ գիտ­ու­թեամբ և ան­գիտ­ու­թեամբ. թող­ու­թիւն շնոր­հեա՛ մէղ­աւոր­իս. զի ՚ի ծննդ­ենէ սուրբ աւազ­անին մինչև ցայ­սօր մեղ­ուց­եալ եմ առաջի աստ­ուած­ու­թեանդ քոյ, զգայ­ար­անօք իմովք և ամեն­այն ան­դամօք մարմ­նոյս. և ող­որմեա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Examiner of secrets, I have sinned against you willingly and unwillingly, knowingly and unknowingly. Graciously grant forgiveness to this sinner, who from birth of the holy Font until this day has sinned before your Godhead, with my senses and all the members of my body. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Ամէնախնամ տէր՝ դիր պահ­ապան աչաց իմոց զեր­կիւղ քո սուրբ՝ ո՛չ ևս հայիլ արատ. և ականջ­աց իմոց ո՛չ ախորժել լսել զբանս չար­ու­թեան. և բեր­անոյ իմոյ ո՛չ խօսել զստ­ու­թիւն. և սրտի իմոյ ո՛չ խորհիլ զչար­ու­թիւն. և ձեռաց իմոց ո՛չ գործել զան­իրաւ­ու­թիւն. և ոտից իմոց ո՛չ գնալ ՚ի ճանա­պարհս ան­օրէն­ու­թեան. այլ ուղղեա՛ զշար­ժումն սոցա լինիլ միշտ ըստ պատ­ուիր­անաց քոց ամեն­այնի. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

All-caring Lord, place your holy fear as a guardian for my eyes to not again gaze lustfully, and for my ears to not relish to hear words of wickedness, and for my mouth to not speak falsehood, and for my heart to not contemplate wickedness, and for my hands to not commit injustice, and for my feet to not walk on paths of iniquity. Rather, rightly direct their movements to be according to your commandments in all things. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Հուր կենդանի քրիս­տոս, զհուր սիրոյ քոյ զոր արկեր յեր­կիր՝ բոր­բոքեա՛ յանձն իմ, զի այրեսցէ զախտ հոգոյ իմոյ, և սրբեսցէ զխիղճ մտաց իմոց՝ և մաքր­եսցէ զմեղս մար­մնոյ իմոյ, և վառ­եսցէ զլոյս գիտ­ու­թեան քոյ ՚ի սրտի իմում. և ող­որմեա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Christ, living fire, kindle in my being the fire of your love, which you brought down to earth, so that it may burn [away] the disease of my spirit, purify the conscience of my mind, cleanse the sins of my body, and ignite the light of your knowledge in my heart. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner

*Իմաստութիւն հօր յիս­ուս, տո՛ւր ինձ իմաստ­ու­թիւն զբարիս խորհիլ և խօսիլ և գործել առաջի քո յամեն­այն ժամ. ՚ի չար խոր­հրդոց՝ ՚ի բանից և ՚ի գործոց փրկեա՛ զիս. և ող­որմեա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Jesus, wisdom of the Father, give me the wisdom to think and speak and do what is good before you at all times. Deliver me from evil thoughts and words and deeds. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Կամեցօղ բարեաց տէր կամ­արար՝ մի՛ թողուր զիս ՚ի կամս անձին իմոյ գնալ. այլ առաջ­նորդեա՛ ինձ լինիլ միշտ ըստ կամաց քոց բարե­սիրաց. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Will-fulfilling Lord, willer of good things, do not allow me to go by my own will. Rather, lead me to be always according to your good-loving will. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Արքայ երկ­նաւոր տո՛ւր ինձ զար­քայ­ու­թիւն քո՝ զոր խոս­տացար սիր­ելեաց քոց. և զօրացո՛ զսիրտ իմ ատել զմեղս՝ և սիրել զքեզ միայն՝ և առնել զկամս քո. և ող­որմեա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Heavenly King, give me your kingdom, which you have promised to your beloved ones. And strengthen my heart to hate sin, to love only you, and to do your will. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Խնամօղ արար­ածոց՝ պահեա՛ նշան­աւ խաչի քոյ զհոգի և զմար­մին իմ ՚ի պատ­րանաց մեղաց՝ ՚ի փորձ­ու­թեանց դիւաց և ՚ի մարդոց ան­իր­աւաց՝ և յամեն­այն վտան­գից՝ հոգոյ և մարմ­նոյ. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Caretaker of creatures, by the sign of your Cross keep my soul and body from the seductions of sins, from the temptations of demons and from unjust men, and from all perils of soul and body. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Պահապան ամեն­այնի քրիս­տոս՝ աջ քո հով­անի լիցի ՚ի վերայ իմ ՚ի տուէ և ՚ի գիշ­երի, ՚ի նստիլ ՚ի տան, ՚ի գնալ ՚ի ճան­ապարհ, ՚ի ննջել և ՚ի յառնել, զի մի՛ երբեք սասան­եցայց. և ող­որմեա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Christ, guardian of all, may your right hand be a shelter over me through day and night, while staying at home, while going on the road, while sleeping and arising, so that I may never be shaken. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Աստուած իմ, որ բանաս զձեռն քո և լընուս զամեն­այն արար­ածս ող­որմ­ու­թեամբ քով, քեզ յանձն առնեմ զանձն իմ. դու հոգա՛ և պատ­րաստեա՛ զպէտս հոգ­ւոյ և մարմ­նոյ իմոյ՝ յայսմ հետէ մինչև յաւիտ­եան. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

My God, who opens your hand and fills all creatures with your mercy, I commit myself to you. Care for and provide the needs of my soul and body from this time forth until the age. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Դարձուցիչ մոլոր­ելոց՝ դարձո՛ զիս ՚ի չար սով­որ­ու­թեանց իմոց, ՚ի բարի սով­որ­ու­թիւն. և բևեռեա՛ ՚ի հոգի իմ զսոս­կալի օր մահուն՝ և զեր­կիւղ գեհեն­ոյն և զսէր ար­քայ­ու­թեանն. զի զղջ­աց­այց ՚ի մեղաց՝ և գործ­եցից զարդ­ար­ու­թիւն. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Returner of those who strayed, turn me back from my evil habits to good habits, and nail to my soul the dreadful day of death, and fear of Gehenna and love of the kingdom, so that I may repent of sins, and do acts of righteousness. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Աղբիւր անմահ­ու­թեան՝ աղ­բեր­ացո՛ ՚ի սրտէ իմմէ զար­տաս­ուս ապաշ­խար­ու­թեան որպէս պոռն­կին. զի լըւացից զմեղս անձին իմոյ՝ յառաջ քան զել­անելն իմ յաշ­խարհ­էս. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Spring of immortality, make tears of repentance stream from my heart like [the tears] of the sinful woman, so that I may wash [away] the sins of my self, before my departure from this world. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Պարգևի՛չ ողորմ­ու­թեան՝ պարգ­ևեա՛ ինձ ուղղ­ափառ Հաւ­ատով և բարի գործով՝ և սուրբ մարմ­նոյ և արեան քոյ հաղ­որդ­ու­թեամբն գալ առ քեզ. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Bestower of mercy, bestow unto me the gift to come to you with orthodox faith, with good works, and in communion with your holy Body and Blood. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Բարերար տէր՝ հրեշ­տակի բարւոյ յանձն արաս­ցես զիս քաղ­ցր­ու­թեամբ աւանդել զհոգի իմ. և ան­խռով ան­ցուց­անել ընդ չար­ու­թիւն այսոցն որք են ՚ի ներքոյ երկ­նից. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Beneficent Lord, may you commit me to the good angel to deliver [up] my soul with sweetness, and make it pass undisturbed through the wickedness of the evil spirits who are below heaven. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Լոյս ճշմարիտ քրիս­տոս՝ ար­ժան­աւորեա՛ զհոգի իմ ուր­ախ­ու­թեամբ տես­անել ըզլոյս փառաց քոց ՚ի կոչ­ման աւուրն և հանգ­չիլ յուսով բարեաց՝ յօթ­եւ­անս արդ­արոց մինչև յօր մեծի գալ­ըստ­եան քոյ. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Christ, true light, make my soul worthy to see with joy the light of your glory on the day of [my] calling, and to rest in the dwellings of the righteous with the hope of good things [to come], until the day of your great coming. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Դատաւոր արդար՝ յոր­ժամ գաս փառօք Հօր՝ դատել զկեն­դանիս և զմեռ­եալս՝ մի՛ մտաներ ՚ի դատ­աս­տան ընդ ծառայի քում. այլ փրկեա՛ զիս ՚ի յաւի­տեն­ական հրոյն՝ և լսելի արա՛ ինձ զեր­ան­աւէտ կոչ­ումն արդ­արոց երկ­նից ար­քայ­ու­թեանդ. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

Righteous Judge, when you come with the glory of the Father to judge the living and the dead, do not enter into judgment with your servant. Rather, deliver me from the eternal fire, and make audible to me the blissful call of the righteous to your heavenly kingdom. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Ամէնողորմ տէր՝ ողորմ­եա՛ ամեն­այն հաւ­ատաց­ելոց ՚ի քեզ. իմոց և օտարաց. ծան­օթից և ան­ծան­օթից. կեն­դանեաց և մեռ­ելոց. շնորհեա՛ և թշ­նամ­եաց իմոց՝ և ատել­եացս թող­ու­թիւն որ առ իս յանց­անացն. և դարձո՛ զնոսա ՚ի չար­եացն զոր ունին վասն իմ, զի ող­որմ­ու­թեան քում ար­ժանի եղիցին. և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս:

All-merciful Lord, have mercy on all who believed in you, those of my [own] and others, those known and unknown [to me], the living and the dead. Graciously grant forgiveness also to my enemies and my hateful ones for [their] transgressions against me, and turn them away from the malice which they have for me, so that they may be worthy of your mercy. And have mercy on your creatures and on me, a great sinner.

*Փառաւորեալ տէր՝ ընկա՛լ զաղ­աչ­անս ծառ­այիս քոյ՝ և կատ­արեա՛ ՚ի բարի զխն­դր­ւածս իմ, բարե­խօս­ու­թեամբ սըրբ­ուհւոյ Աստ­ուած­ածնին՝3 և Յօհան­նու մկրտ­չին՝ և սրբոյն Ստե­փան­նոսի նախավ­կային՝ և սրբոյն Գրի­գորի մերոյ Լուս­աւոր­չին: Եւ սրբոց Առաթ­ելոցն Մրգար­էիցն Վարդ­ապետաց Մար­տիր­ոսաց Հայր­ապետաց Ճգն­աւորաց Կուս­անացն Միան­ձանց և ամեն­այն Սրբոց քոց. Երկ­նա­ւորաց և եր­կրա­ւորաց. և քեզ փառք և երկր­պագ­ու­թիւն ան­բաժ­անելի սուրբ Եր­րորդ­ու­թեանդ յաւ­իտ­եանս յաւ­իտ­ենից. Ամէն:

Glorified Lord, receive the supplications of this servant of yours and fulfill my good requests through the intercession of the holy Bearer of God,3 and John the Baptist, and Saint Stephen the Protomartyr, and Saint Gregory our Illuminator. And the holy Apostles, prophets, vardabeds, martyrs, patriarchs, ascetics, virgins, hermits and all your saints, heavenly and earthly. And to you glory and worship to your indivisible holy Trinity, unto ages of ages. Amen.

Զօրաւոր աղօթքս այս՝ Օգն­ական և Պահ­ապան եղիցի ծառ­այից աստ­ուծոյ (name)4 ամէն:

Let this powerful prayer be helper and guardian of this servant of God (name)4. Amen.

*Ողջոյն քեզ Մարիամ լի շնորհօթ՝ ուր­ախ լեր բեր­կրեալ տէր ընդ քեզ:

Hail to you Mary full of grace, rejoice [and be] delighted [for the] Lord [is] with you.

*Օրհնեալ ես դու ՚ի կան­այս՝ և օրհն­եալ է պտուղ որով­այնի քո Յիս­ուս:

Blessed are you among women, and blessed is the fruit of your womb Jesus.

*Սուրբ Մարիամ մայր աստ­ուծոյ՝ բարե­խօսեա՛ վասն մեր մեղ­աւոր­ացս. այժմ, և ՚ի ժամու մահ­ուան մերում. ամէն:

Holy Mary Mother of God, intercede for us sinners, now, and at the hour of our death. Amen.

Բարեխօս և օգն­ական լեր մայր աստ­ուծ­ոյ ծառ­այիս քո (name) ամէն:

Mother of God, be intercessor and helper for this servant of yours (name). Amen.

Hmayil Part 1

1 Catholicos Nersēs Klayets‘i (Ներսէս Կլայեցի) (sed. 1166–1173), known with by epithet Shnorhali (Շնորհալի), the “Gracious” (lit. ‘filled with grace’). The prayer here is Shnorhali’s well-known Havadov Khosdovanim (Հաւ­ատով խոստո­վանիմ), “With Faith I Confess”, followed by an Armenian version of “Hail Mary”.

2 The repeated line of the prayer, և ող­որմ­եա՛ քո արար­ածոց և ինձ բազմա­մեղիս, “and have mercy on your creatures and on me, a great sinner”, is abbreviated here, and in the subsequent verses. In the two oldest extant manuscripts of the prayer, Matenadaran MSS 579 (1276–1279) and 715 (13th cent.), the verses end with ողորմեա՛ քո արար­ածոցս, “have mercy on these creatures of yours”, without the familiar ending և ինձ բազմա­մեղիս, “and on me, a great sinner”. (MH 12, pp. 1204–1214.)

3 Աստուածածին, a calque of the Greek Θεο­τόκος (Theotokos), literally “Bearer of God”, is typically rendered “Mother of God” (which in Arme­nian is Աստ­ուած­ամայր). Cf. also մայր աստ­ուծոյ, “Mother of God”, in the last two lines above.

4 This particular hmayil is atypical among extant hmayils, in that none of the name-spaces have the owner’s name written in it. Some hmayils even have the originally-written name excised and replaced with the name of a subsequent owner.