Krapar - Գրաբար - Classical Armenian

Pronouns
Դերանունք

1. Personal
2. Reflexive
3. Possessive
4. Deictic
5. Relative, Indefinite & Interrogative
6. Reciprocal & Collective

Personal Pronouns

Classical Armenian has six basic personal pronouns: first, second and third person, with singular and plural forms. These are declined as follows:

SINGULAR
ես դու նա
I–me you (sg.) he–she–it
NOM ես դու նա
ACC իս քեզ նա
GEN իմ քո նորա
DAT ինձ քեզ նմա
LOC իս քեզ նմա
ABL ինէն, ինձէն քէն, քեզէն նմանէ
INS ինեւ քեւ նովաւ
PLURAL
մեք դուք նոքա
we–us you (pl.) they–them
NOM մեք դուք նոքա
ACC մեզ ձեզ նոսա
GEN մեր ձեր նոցա
DAT մեզ ձեզ նոցա
LOC մեզ ձեզ նոսա
ABL մէնջ, մեզէն ձէնջ, ձեզէն նոցանէ
INS մեւք, մեաւք/-օք ձեւք, ձեաւք/-օք նոքաւք/-օք
  • The pronoun նա (he–she–it) is also used as the deictic pronoun “that (one)” (see below).
  • The accusative forms of pronouns often occur with the definite object prefix (զիս, զքեզ, զնա, զմեզ, զձեզ, զնոսա).
  • The secondary ablative forms may be used in an intensive role (e.g., … որպէս եւ դուք իսկ ձեզէն վկա­յեցէք, “… as you yourselves have borne witness” (Eznik Kogh­bats‘i, Refutation of the Sects)). When used as intensives, these ablative forms do not need to match the case as the pronoun which they emphasize, but they must agree in number.

Reflexive Pronouns

The pronoun ինքն (-self, -selves) may be used as a reflexive for all of the 1st, 2nd and 3rd person pronouns (e.g., Եւ Պետ­րոս կան­գնեաց զնա եւ ասէ. Յոտն կաց, եւ ես ինքն մարդ եմ, “And Peter stood him up and said, ‘Stand up, I myself am also a man.’” (Acts 10:26)). Ինքն may also be used in an intensive sense. There is also a separate 3rd person reflexive pronoun իւր (himself, herself, itself). The noun անձն (person, self) may be used in a reflexive role. These reflexives are declined as follows:

ինքն անձն իւր (3rd. per. only)
SINGULAR
-self -self himself–herself–itself
NOM ինքն անձն
ACC ինքն անձն
GEN ինքեան անձին իւր
DAT ինքեան անձին իւր
LOC ինքեան անձին իւր
ABL ինքենէ անձնէ իւրմէ
INS ինքեամբ անձամբ իւրեւ, իւրեաւ, իւրեամբ
PLURAL
-selves -selves themselves
NOM ինքեանք անձինք
ACC ինքեանս անձինս իւրեանս
GEN ինքեանց անձանց իւրեանց
DAT ինքեանց անձանց իւրեանց
LOC ինքեանս անձինս իւրեանս
ABL ինքեանց անձանց իւրեանց
INS ինքեամբք անձամբք իւրեամբք

Possessive Pronouns & Adjectives

The genitive forms of the personal pronouns, including the reflexive իւր, are also the nominative forms of the corresponding possessive pronouns – adjectives. For example, քո = “of you” (gen.) = possessive “your” (nom.), and մեր = “of us” (gen.) = possessive “our” (nom.). These possessives are declined as follows:

իմ քո նորա իւր մեր ձեր նոցա
my,
mine		 your,
yours (sg.)		 his–hers–its his–hers–its our,
ours		 your,
yours (pl.)		 their,
theirs
SINGULAR
NOM իմ քո նորա իւր մեր ձեր նոցա
ACC իմ քո նորա իւր մեր ձեր նոցա
GEN իմոյ քոյ, քոյոյ նորայոյ իւրոյ մերոյ ձերոյ նոցայոյ
DAT իմում քում նորայում իւրում մերում ձերում նոցայում
LOC իմում քում նորայում իւրում մերում ձերում նոցայում
ABL իմմէ քումէ նորայոյ իւրմէ մերմէ ձերմէ նոցայոյ
INS իմով քով, քուով նորայով իւրով մերով ձերով նոցայով
Plural
NOM իմք քոյք նորայք իւր մերք ձերք նոցայք
ACC իմս քոյս նորայս իւր մերս ձերս նոցայս
GEN իմոց քոց, քոյոց նորայոց, նորայից իւրոց մերոց ձերոց նոցայոց, նոցայից
DAT իմոց քոյոց նորայոց, նորայից իւրոց մերոց ձերոց նոցայոց, նոցայից
LOC իմս քոյս նորայս իւրում մերս ձերս նոցայս
ABL իմոց քոյոց նորայոց, նորայից իւրոց մերոց ձերոց նոցայոց, նոցայից
INS իմովք քոյովք նորայովք, նորայիւք իւրովք մերովք ձերովք նոցայովք, նոցայիւք

It is important to note that the inflected case and number (singular or plural) of the possessive adjective matches the case and number of the noun to which it refers. For example, compare the different forms of իմ, “my”, in these two sentences: Լաւ­րա է անունն դուստեր (gen.sg.) իմոյ (gen.sg.), “Laura is my daughter’s name” (lit. ‘the name of my daughter’); and Պօ­ղոս եւ Միքա­յէլ են անունսն ուստերաց (gen.pl.) իմոց (gen.pl.), “Paul and Michael are my sons’ names” (lit. ‘the names of my sons’).

Deictic Pronouns

The deictic pronouns express the spatial relationships of Speaker → Listener, and Speaker → Third Party.

սա դա նա
SINGULAR
this (one)
(near speaker)		 this/that (one)
(near listener)		 that (one)
(away from both)
NOM սա դա նա
ACC սա դա նա
GEN սորա դորա նորա
DAT սմա դմա նմա
LOC սմա դմա նմա
ABL սմանէ դմանէ նմանէ
INS սովաւ դովաւ նովաւ
PLURAL
these (ones)
(near speaker)		 these/those (ones)
(near listener)		 those (ones)
(away from both)
NOM սոքա դոքա նոքա
ACC սոսա դոսա նոսա
GEN սոցա դոցա նոցա
DAT սոցա դոցա նոցա
LOC սոսա դոսա նոսա
ABL սոցանէ դոցանէ նոցանէ
INS սոքաւք/-օք դոքաւք/-օք նոքաւք/-օք
 
այս այդ այն
SINGULAR
this (one)
(near speaker)		 this/that (one)
(near listener)		 that (one)
(away from both)
NOM այս այդ այն
ACC այս այդ այն
GEN այսր, այսորիկ այդր, այդորիկ այնր, այնորիկ
DAT այսմ, այսմիկ այդմ, այդմիկ այնմ, այնմիկ
LOC այսմ, այսմիկ այդմ, այդմիկ այնմ, այնմիկ
ABL այսմ, այսմանէ այդմ, այդսմանէ այնմ, այնմանէ
INS այսու, այսուիկ այդու, այդուիկ այնու, այնուիկ
PLURAL
these (ones)
(near speaker)		 these/those (ones)
(near listener)		 those (ones)
(away from both)
NOM այսք, այսոքիկ այդք, այդոքիկ այնք, այնոքիկ
ACC այս, այսոսիկ այդ, այդոսիկ այն, այնոսիկ
GEN այսց, այսոցիկ այդց, այդոցիկ այնց, այնոցիկ
DAT այսց, այսոցիկ այդց, այդոցիկ այնց, այնոցիկ
LOC այս, այսոսիկ այդ, այդոսիկ այն, այնոսիկ
ABL այսց, այսցանէ այդց, այդցանէ այնց, այնցանէ
INS այսոքիւք, այսոքիմբք այդոքիւք, այդոքիմբք նայնոքիւք, այնոքիմբք
 
սոյն դոյն նոյն
SINGULAR
this same (one)
(near speaker)		 this/that same (one)
(near listener)		 that same (one)
(away from both)
NOM սոյն դոյն նոյն
ACC սոյն դոյն նոյն
GEN սորին, սորուն դորին, դորուն նորին, նորուն
DAT սմին դմին նմին
LOC սմին դմին նմին
ABL սմին դմին նմին
INS սովին, սովիմբ դովին, դովիմբ նովին, նովիմբ
PLURAL
these same (ones)
(near speaker)		 these/those same (ones)
(near listener)		 those same (ones)
(away from both)
NOM սոքին, սոյնք դոքին, դոյնք նոքին, նոյնք
ACC սոսին, սոյնս դոսին, դոյնս նոսին, նոյնս
GEN սոցին, սոցուն դոցին, դոցուն նոցին, նոցուն
DAT սոցին, սոցուն դոցին, դոցուն նոցին, նոցուն
LOC սոսին, սոյնս դոսին, դոյնս նոսին, նոյնս
ABL սոցուն դոցուն նոցուն
INS սոքիմբք, սովիմբք դոքիմբք, դովիմբք նոքիմբք, նովիմբք
  • The pronoun նոյն, “that same (one)”, can also be used as the reflexive pronoun “himself, herself, itself”. Նոյն is also used as the adjective – adverb “even(ly), equal(ly), identical(ly)”.

Relative, Indefinite and Interrogative Pronouns & Adjectives

Ո Ի
In regard to People In regard to Things
ո, ով ոք ոմն որ ինչ, *իք իմն
who
 		 anyone
(indefinite)		 someone
(indefinite)		 which, who
 		 anything
(indefinite)		 something
(indefinite)
SINGULAR
NOM ո, ով ոք ոմն որ ինչ, *իք իմն
ACC ո, ով ոք ոմն որ ինչ իմն
GEN ոյր ուրուք ուրումն որոյ իրիք
DAT ում ումեք ումեմն որում իմիք
LOC ում ումեք ումեմն որում իմիք
ABL ումէ, ումմէ ումեքէ ումեմնէ որմէ իմեքէ իմեմնէ
INS որով ոմամբ որով իւիք
Plural
NOM ոյք ոմանք որք, ոյք
ACC ոյս ոմանս որս, ոյս
GEN ոյց ոմանց որոց, ոյց
DAT ոյց ոմանց որոց, ոյց
LOC ոյս ոմանս որս, ոյս
ABL ոյց ոմանց որոց, ոյց
INS որովք ոմամբք որովք
  • The pronoun որ (which, who) is used in relative clauses.
  • With the indefinite pronouns, note that those ending in -մն refer to actual persons or things whose identity is unknown or undefined, and those ending in -ք refer to any possible ones.
  • իք occurs only in the negative form չիք “there is not”.

Relative Clauses

An attributive relative clause is a phrase that describes its antecedent noun, similar to an attributive adjective; it uses the pronoun որ (which, who) to begin the phrase.

A substantive relative clause is a phrase that acts as a substantive, similar to adjectival substantive. For persons it typically uses the pronoun որ (who) to begin the phrase, and occasionally uses ով (who). For things it uses որ (which/what) or որ զինչ (what thing). When a substantive relative clause occurs in a subject–predicate phrase or sentence, the the verb “is” is often implied.

Relative clause examples:

    ▶ Եւ արար Աստուած զհաստատութիւնն, եւ անջրպետեաց Աստուած ՚ի մէջ ջրոյն որ ՚ի ներքոյ հաստատութեանն,(arc) եւ ՚ի մէջ ջրոյն որ ՚ի վերոյ հաստատութեանն.(arc)
    ✤ And God made the firmament, and God separated between the water that was under the firmament and the water that was above the firmament. (Gen. 1:7)
    ▶ Եւ ասէ Աստ­ուած ցՄով­սէս. Ես եմ Աստ­ուած Որ Էն։1(arc)
    ✤ And God said to Moses, “I am God Who Is.” (Exod. 3:14)
    ▶ Որ խնայէ ՚ի գաւազան՝(src) ատեայ զորդի իւր, իսկ որ սիրէն՝(src) խնամով խրատէ։
    ✤ He who spares the rod hates his son, but he who loves (his son) disciplines carefully. (Prov. 13:24)
    ▶ Մի՛ դատիք, զի մի՛ դատիցիք. զի որով դատաստանաւ դատիք՝(src) դատելոց էք. եւ որով չափով չափէք՝(src) չափեսցի ձեզ։
    ✤ Judge not, lest you be judged: for by whatever judgment you judge, you are judged, and by whatever measure you measure, you will be measured. (Matt. 7:1–2)
    ▶ Ամե­նայն ինչ նովաւ եղեւ, եւ առանց նորա եղեւ եւ ոչ ինչ որ ինչ եղեւն։1(arc)
    ✤ All things came to be through him, and without him not even one thing came to be, which has come to be. (John 1:3)
    ▶ Էր Լոյսն ճշմարիտ, որ լուսաւոր առնէ զամենայն մարդ՝(arc) որ գալոց է յաշխարհ։(arc)
    ✤ It was the true Light, which illuminates every person who has come into the world. (John 1:9)
    ▶ Որ ունի հարսն՝(src) նա է փեսայ. իսկ բարե­կամ փեսա­յին՝ որ կայ եւ լսէ նմա,(arc) ուրա­խու­թեամբ ուրախ լինի վասն ձայնի փեսա­յին. արդ այս ուրա­խու­թիւն որ իմս է՝(arc) լցեալ է։
    ✤ He who has the bride is the bridegroom; but the friend of the bridegroom, who stands and hears him, rejoices joyfully because of the bridegroom’s voice. Accordingly, this joy of mine (lit. ‘which is mine’) is fulfilled. (John 3:29)
    ▶ Ամէն ամէն ասեմ ձեզ թէ որ հաւատայն յիս,(src) զգործս զոր ես գործեմ,(arc) եւ նա գործեսցէ. զի ես առ Հայր երթամ։ Եւ զոր ինչ խնդրիցէք յանուն իմ,(src) արարից զայն, զի փառաւորեսցի Հայր յՈրդի։
    ✤ Truly, truly I say to you that whoever believes in me, the works that I do he will also do, because I am going to the Father. And whatever you may ask in my name, this I will do, so that the Father will be glorified in the Son. (John 14:12–13)

In the last example, note that the relative pronoun զոր is accusative and marked with a զ- as a definite object, since it relates to the preceding noun զգործս, which is the definite direct object of the verb գոր­ծեսցէ that follows. Similarly, the other pronoun զոր corresonds (in apposition) to զայն, the definite direct object of the verb արա­րից. The relative clauses can be visualized more easily in the following Eng­lish rendering that is less syntactically strict: “Truly, truly I say to you that whoever believes in me will also do the works that I do, because I am going to the Father. And I will do this—whatever you may ask in my name—so that the Father will be glorified in the Son.”

Interrogative Pronouns & Adjectives

Ո Ի
People Things
 ո՞, ո՞վ  ո՞ր  զի՞, զի՞նչ 
who? which? what?
SINGULAR
NOM ո՞, ո՞վ ո՞ր զի՞, զի՞նչ
ACC ո՞, ո՞վ ո՞ր զի՞, զի՞նչ
GEN ո՞յր որո՞յ է՞ր
DAT ո՞ւմ որու՞մ ի՞մ, հի՞մ
LOC ո՞ւմ որու՞մ ի՞մ, հի՞մ
ABL ումէ՞, ու՞մմէ որմէ՞ իմէ՞
INS որո՞վ որո՞վ ի՞ւ
PLURAL
NOM ո՞յք ո՞րք, ո՞ր
ACC ո՞յս ո՞րս, ո՞ր
GEN ո՞յց որո՞ց
DAT ո՞յց որո՞ց
LOC ո՞յս ո՞րս, որու՞մ
ABL ո՞յց որո՞ց
INS որո՞վք որո՞վք
  • զի՞ and հի՞մ are also used for why?
  • Prepositional expressions for why?
      ✤  զ + իմէ՞ (abl.) → զմէ՞.
      ✤  ընդ + է՞ր (gen.) → ընդէ՞ր.
      ✤  վասն + է՞ր (gen.).
    		•

    Interrogative Adverbs

     Place   յո՞  whither? (to what place?)
      ու՞ր  where?
      ուստի՞  whence? (from what place?) 
     Time   ե՞րբ  when?
     Manner    ո՞րպէս  how?
      զիա՞րդ  

    Reciprocal & Collective Pronouns

    RECIPROCAL COLLECTIVE
    միմեանս իրեարս ամենեքեան բոլորեքեան
    one another each other everyone, all all together
    Plural
    NOM միմեանս իրեարս ամենեքեան/-եքին բոլորեքեան/-եքին
    ACC միմեանս իրեարս ամենեսեան/-եսին բոլորեսեան/-եսին
    GEN միմեանց իրերաց ամենեցուն/-նց բոլորեցուն/-նց
    DAT միմեանց իրերաց ամենեցուն/-նց բոլորեցուն/-նց
    LOC միմեանս իրեարս ամենեսեան/-եսին բոլորեսեան/-եսին
    ABL միմեանց իրերաց ամենեցուն/-նց բոլորեցուն/-նց
    INS միմեամբք իրերաւք ամենեքումբք բոլորեքումբք

    1 The final -ն is not a 3rd person plural conjugation, but rather a deictic (demonstrative) suffix applied to the relative clause.